Ciało.Głos.Społeczność.

Program edukacyjno-laboratoryjny Teatru Brama i Fundacji Nurt

Dla Teatru Brama praca z głosem jest od lat jednym z fundamentów działań – to poprzez pieśń i wspólne brzmienie najpełniej budujemy relacje, zaufanie i autentyczne spotkanie. Dlatego wspólnie z Fundacją Nurt – szczecińską organizacją, która pracuje na przecięciu sztuki, somatyki i badań nad relacją ciało/głos – chcemy zainicjować nowy program edukacyjno-laboratoryjny.

„Ciało.Głos.Społeczność.” to eksperymentalny projekt, poprzez który pragniemy stworzyć przestrzeń rozwoju dla artystów, edukatorów i animatorów kultury. Program obejmuje warsztaty, laboratoria i seminaria poświęcone pracy z cielesnością głosu, materialnością dźwięku, regulacją układu nerwowego i interdyscyplinarnym podejściom twórczym.

Chcemy, aby osoby, które na co dzień prowadzą działania w regionie, miały szansę zatroszczyć się o inspirację i wewnętrzne zasoby, wymienić doświadczenia oraz pogłębiać praktyki twórcze i pedagogiczne. Z własnego doświadczenia dobrze wiemy, jak wiele wysiłku wymaga prowadzenie działań artystycznych oraz edukacyjnych. Mamy nadzieję, że ten projekt da trochę przestrzeni na oddech, eksperyment, proces, na powrót do „głosu wewnętrznego”, który podpowiada kierunki rozwoju.

Zwieńczeniem projektu będzie otwarte wydarzenie performatywno-seminaryjne, służące spotkaniu różnych środowisk twórczych, wymianie doświadczeń i prezentacji wypracowanych metod.

LAB 1 | 19–25 października
FORMY PŁYNNE I ECOVOCALITY

To połączenie dwóch projektów artystyczno-badawczych badających ciało i głos z perspektywy ekologicznej, somatycznej, naukowej oraz kolektywnej.

Formy Płynne to duet dwóch artystek tańca i edukatorek somatycznych, Nieszki Bogusławskiej oraz Joanny Gruntkowskiej, które łączą hydrofeminizm i hydrosomatykę z podejściem Body-Mind Centering, embriologią oraz choreografią eksperymentalną.

Ecovocality to praktyki somatyczno-głosowe zainicjowane przez włoskiego badacza głosu, śpiewaka i kompozytora Francesco Venturi, eksplorujące środowiskową, relacyjną oraz inkluzywną pracę z głosem.

Październikowe laboratorium to eksperyment zapraszający uczestników do zanurzenia się w oceaniczno-lądowy świat naszych ciał i głosów, wyjścia spoza ludzkich kontekstów i odnalezienia źródła w krajobrazach naturalnych, tych zewnętrznych oraz wewnętrznych. To hydrosomatyczno-głosowe poszukiwania w nurcie Art&Science, łączące naukowe badania nad głosem oraz mózgiem, ucieleśnioną embriologię, pracę z płynami, ewolucją, układem nerwowym i jego wodnym pochodzeniem.

Inspirując się porodami żółwi, będziemy komponować kolektywną praktykę głosowo-somatyczną. W nawiązaniu do odkryć neuronauki będziemy pracować z głosem w relacji z różnymi częściami mózgu. Pójdziemy na ekosomatyczny spacer głosowy. Stworzymy również dźwiękowo-cielesne instalacje inspirowane muszlami i dźwiękami z głębin.

LAB 2 | 16–22 listopada
W TROSCE O WEWNĘTRZNY GŁOS

• Bartłomiej Mikuła – „Tworząc przestrzeń dla wibracji. Metoda Feldenkraisa i Głos.”
• Aleksandra Kotecka – „Przez wibrację do ciszy. Biosonologia/interocepcja”
• Aleksandra Kotecka i Tomasz Wierzbowski – „VoiceLAB re-sources. Immersja, instynkt, improwizacja.”

„Tworząc przestrzeń dla wibracji. Metoda Feldenkraisa i Głos” – warsztat Bartłomieja Mikuły

Warsztat poświęcony jest dynamicznym zależnościom między ruchem, oddechem i głosem. Punktem wyjścia jest praca z uziemieniem, stabilnością w relacji z grawitacją oraz uwalnianiem ruchu przepony. Uczestnicy rozwijają świadomość przestrzeni wewnętrznych, przepływu oddechowego i rezonansu w ciele.

Praktyka opiera się na założeniu, że głos staje się pełniejszy, miękki i bardziej precyzyjny, kiedy ciało działa w ruchu, który jest lekki i pozbawiony niepotrzebnego wysiłku. Poprzez samoobserwację i stopniową zmianę nawyków układu nerwowego metoda Feldenkraisa sprzyja rozwojowi wrażliwości słuchania oraz jakości brzmienia.

„Przez wibrację do ciszy. Biosonologia/interocepcja” – warsztat Aleksandry Koteckiej

Interocepcja to głębokie spojrzenie wewnątrz, uczenie się słuchania ciała na nowo. Proponowane techniki relaksacyjne, oparte na pracy z grawitacją i dociążeniem – joga yin, praca z powięziami i teorią poliwagalną – mają na celu stopniowe otwieranie ciała i uczą podążania za jego potrzebami. Uzyskane w ten sposób rozluźnienie stanowi także przygotowanie do pracy z biosonologią.

Biosonologia opiera się na stymulacji ciała elektronicznymi falami dźwiękowymi, które wywołują serię pozytywnych reakcji biofizycznych w naszym systemie. Wibracyjny charakter dźwięku pozwala nam wypracować potężne narzędzia, które umożliwiają uruchomienie organicznej odpowiedzi organizmu. Przygotowuje nas tym samym do psychofizycznego wyrównania w kierunku homeostazy, otwierając dostęp do naszych najgłębszych zasobów wraz z możliwością regeneracji, samoleczenia i kompensacji czynników stresowych.

„VoiceLAB re-sources. Immersja, instynkt, improwizacja” – warsztat Aleksandry Koteckiej i Tomasza Wierzbowskiego

„VoiceLAB re-sources. Immersja, instynkt, improwizacja” to pogłębiony warsztat skierowany do edukatorów i animatorów, osób pracujących z ciałem i głosem oraz wszystkich, dla których głos jest ważnym środkiem ekspresji.

Praca z głosem jest niekończącym się poszukiwaniem i wymaga ciągłego odświeżania inspiracji. Celem tego intensywnego warsztatu jest pogłębienie tych poszukiwań w oparciu o założenie, że wszelkie surowce znajdują się w nas, bo to my jesteśmy źródłem dźwięku, a nasze ciało stanowi nieodłączną część tego fizycznego zjawiska.

Zależy nam na stworzeniu warunków pozwalających obserwować naturalny potencjał głosu i rozpoznawać w pełni jego fizyczny, namacalny charakter; odkrywać głos, który powstaje w ciele, i obserwować jego właściwości, gdy wychodzi na zewnątrz, badając dźwięki zarówno w harmonii, jak i w relacji do ciszy.

Chcemy odkrywać i rozwijać instynkty, które istnieją przed oczekiwaniami i intelektem, stanowiąc podstawę pracy wokalnej; wychodzić poza utarte schematy i to, co wydaje nam się zrozumiałe. Zanurzyć się w sonosferze i przełamywać bariery, wierząc w fizyczny potencjał dźwięku i nieograniczone możliwości wyobraźni.

Będziemy pracować z:

• technikami relaksacyjnymi, aby otwierać głos poprzez rozluźnianie oraz obudzić rezonatory,
• mikrotonami, aby wyłuskać pełnię brzmienia z każdej harmonii,
• komunikacją poprzez wibracje i naturalne instynkty muzyczne,
• wspólnym budowaniem zdolności improwizacyjnych poprzez świadome poszukiwanie harmonii w konsonansach i dysonansach,
• zagadnieniem poszukiwania indywidualnego charakteru głosu oraz głosu jako części całości,
• muzyką polifoniczną, wykorzystując gruzińską polifonię w jej naturalnych skalach,
• muzyką elektroniczną, konfrontując głos z różnymi środowiskami harmonicznymi.

Listopadowy tydzień warsztatowy nakierowany jest na „budowanie zasobów”. Spotykamy się z różnorodnymi praktykami, którzy pomogą zadbać o dobrostan oraz samoregulację poprzez interocepcję, wibrację i somatyczną pracę z ruchem, popracować nad narzędziami uwrażliwiającymi na odczuwanie cielesności głosu i materialności dźwięku (techniki łączące ruch, oddech i ciało, praca z harmonią, mikrotonami i wibracją, polifonia gruzińska) oraz wesprzeć inspirację i praktyki twórcze (ekologia słuchania, praca z instynktem wokalnym, wyobraźnią i improwizacją).

Szkolenia specjalistyczne

Głównym działaniem w zakresie rozwoju kadr kultury będą szkolenia specjalistyczne w obszarze cielesności głosu. Szkolenia podzielone są na dwa uzupełniające się komponenty rozwijające różnorodne kompetencje kluczowe dla prowadzenia aktywności edukacyjno-animacyjnych:

Mikrorezydencje – szkolenie w formie pracy w grupach roboczych pod opieką mentorów (lipiec 2026)

Podczas pierwszego szkolenia mikrorezydencyjnego uczestnicy, składający się w większości z kadr Fundacji Nurt i Teatru Brama, podzielą się na mniejsze grupy robocze według interesujących ich narzędzi/tematów/metod pracy. Grupy robocze będą mogły zarezerwować salę Teatru Brama na 3–5 dni w lipcu 2026, by w formie mikrorezydencji skupić się na diagnozie potrzeb, poeksplorować inspirujące ich zagadnienia w obszarze cielesności głosu, pogłębić więzi, wymienić się własnymi umiejętnościami i doświadczeniami. W ten sposób mikrorezydencje wspierać będą partycypacyjny aspekt projektu poprzez wypracowywanie lokalnego zasobu praktyk.

Szkolenia specjalistyczne (6 szkoleń w okresie październik–listopad 2026, w sumie około 60 godzin)

Dwa cykle tygodniowych spotkań w około 20-osobowej grupie laboratoryjnej. Każdy tydzień to osobne spotkanie, podczas którego odbędą się 3 szkolenia z 3 ekspertami. Szkolenia będą tworzyć całość i poruszać merytorycznie spójny temat z różnych perspektyw, co pozwoli na poszerzenie i pogłębienie zagadnień na różne sposoby.

Grafik zajęć będzie ułożony w sposób wspierający rozwój. Przewidziane jest kilka godzin zajęć merytorycznych dziennie, przerwy na odpoczynek, wspólny posiłek oraz czas wygospodarowany na refleksję, wymianę oraz integrację doświadczeń. Uczestnicy będą mieli zapewnione wyżywienie oraz nocleg w Goleniowie. Będą mieli okazję nie tylko do zdobycia nowej wiedzy i doświadczenia, ale również do wytchnienia, regulacji, wzajemnego wsparcia i wspólnego bycia, jako jednych z najważniejszych elementów rozwoju w kontekście grupy docelowej.

Tydzień pierwszy: Mikrorezydencje (lipiec 2026)

Nakierowane na partycypacyjno-laboratoryjną formę pracy, podczas której edukatorzy rozwijają narzędzia twórcze i wypracowują lokalny zasób praktyk.

Prowadzenie: Agnieszka Bogusławska i Bartłomiej Mikuła w konsultacji z pozostałymi ekspertami

Pierwsze szkolenie przyjmie eksperymentalną formę mikrorezydencji pod opieką ekspertów. Uczestnicy będą pracować w mniejszych grupach roboczych. Kadry kultury będą mogły spędzić wspólny laboratoryjny czas (około 3–5 dni z zapewnioną salą Teatru Brama jako przestrzenią do pracy, noclegiem i wyżywieniem), skupiając się na głębszym zdiagnozowaniu własnych potrzeb w relacji do prowadzonych działań i tematyki projektu oraz wymianie doświadczeń w obszarze cielesności głosu.

Będzie to przestrzeń laboratoryjna skupiona na tym, by praktycy w spokoju i ze skupieniem mogli poeksperymentować i podzielić się swoimi praktykami oraz pomysłami, wymienić się perspektywami i informacją zwrotną, pogłębiać swoją wiedzę z inspirujących ich tematów. Szkolenie ma na celu wsparcie wypracowywania wspólnego „narzędziownika”, który przełoży się na kompetencje praktyków prowadzących własne grupy i warsztaty. Ten lokalny „narzędziownik” będzie punktem wyjścia do późniejszych szkoleń specjalistycznych z ekspertami. Będzie on rozwijany i poszerzany w dalszych fazach projektu, stając się podstawą do późniejszego przekładania umiejętności i pomysłów wypracowanych w trakcie projektu na działania kulturalno-społeczne w regionie.

Szkolenia specjalistyczne (październik–listopad 2026)
Tydzień drugi: Ucieleśniona kolektywność

Prowadzenie: Francesco Venturi, Agnieszka Bogusławska, Joanna Gruntkowska

Szkolenia mają na celu pogłębienie zasobów twórczych, psychofizycznych oraz wspólnotowych, rozwijanie umiejętności projektowania interdyscyplinarnych i edukacyjnych działań w zakresie kultury i sztuki. Wspieranie łączenia sztuki z nauką oraz zmianą społeczną, osadzanie praktyk i sposobów pracy w kontekście globalnych multikryzysów. Podjęcie refleksji nad współodpowiedzialnością oraz troską w kontekście kadr kultury.

Szkolenia będą polegały na pogłębionych eksploracjach wokalno-somatycznych, praktykach wspólnotowości poprzez czucie, ruch, wokalizacje i doświadczenie somatyczne, wielowarstwowym badaniu. Następnie doświadczenia i praktyki zostaną przeniesione do grupowych partytur dźwiękowo-choreograficznych.

Metody pracy: interdyscyplinarne badania nad głosem, somatyczna praca z ciałem, Body-Mind Centering, psychologia somatyczna Bodynamic, partytury ruchowo-głosowe, praktyki performatywne, badania artystyczne, ekosomatyka.

Ecovocality i Formy Płynne: Wokalność materialna, przedakustyczna i pozaludzka – 3 szkolenia oparte na relacyjności i interdyscyplinarności.

Proponowane szkolenie to połączenie dwóch projektów artystyczno-badawczych opartych na somatycznej pracy z ciałem i głosem, praktykach performatywnych oraz perspektywie ekologicznej i posthumanistycznej. Ecovocality (Francesco Venturi) w większym stopniu skupia się na głosie z poszerzeniem na jego cielesność, Formy Płynne (Agnieszka Bogusławska oraz Joanna Gruntkowska) – na ciele, w którym głos się zawiera. Miejscem styku jest zainteresowanie somatycznym doświadczeniem, materialnością, anatomią, życiem prenatalnym, rozwojem człowieka, ewolucją i szukaniem połączeń w świecie natury i zwierząt oraz przekładaniem tych tematów na zmianę sposobu myślenia o tworzeniu, edukacji oraz kolektywności.

Cofając się od ludzkiej wokalności, wytrenowanych lub nieuświadomionych głosów, wyizolowanych od fizyczności, powracamy do źródeł, do ciała, ruchu i czucia. Głos osadzony w materii, anatomii, strukturach i relacyjności. Cofamy się do morfologicznych źródeł. Do wodnego środowiska naszego rozwoju oraz oceanicznych początków ewolucyjnych. W poszukiwaniu korzeni i fundamentów fonacji oraz relacyjności cofamy się do przedakustycznej fazy rozwoju głosu, do somatycznego doświadczania oraz do podwodnej komunikacji świata zwierząt.

3 szkolenia:

Formy Płynne – spotkanie ciała i głosu
Somatyczna praca z płynami w ciele na bazie podejścia Body-Mind Centering. Eksplorowanie dialogu między głosem, ciałem a sobą nawzajem. Zakorzenianie praktyk artystycznych w perspektywie ekologicznej, społecznej i relacyjnej. Budowanie zasobów do regulacji w grupie i świadomości wzajemnych połączeń poprzez pracę z ciałem i głosem.

Ekowokalność – korzenie relacyjności
Eksplorowanie ekologicznej morfogenezy ciała i głosu. Interdyscyplinarne badania przekładane na praktykę. Skupienie na anatomii, fizyczności, odczuciach, ruchu i relacyjności jako źródle wokalności. Przedstawienie w teorii i praktyce trzech perspektyw: życia prenatalnego, ewolucji oraz komunikacji zwierząt morskich: wielorybów, delfinów, żółwi.

Śpiewające żółwie – wspólnotowa partytura głosowo-choreograficzna
Performatywna praktyka inspirowana przebiegiem porodu żółwi, które dają sobie nawzajem znać o gotowości do wyklucia się poprzez „śpiewanie”, korzystając z fonacji pulsacyjnej. W „śpiewających żółwiach” będziemy przyglądać się wokalnemu aktowi wspólnotowości i solidarności oraz społecznej fonacji osadzonej w początkach życia.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.